Voor de optimalisatie van het afvalbeheer

Afvalscheiding is een belangrijk onderdeel van het totale afvalbeheer binnen een bedrijf. Een optimaal afvalbeheer houdt in dat afval zoveel mogelijk wordt voorkomen (afvalpreventie) en vervolgens zoveel mogelijk gescheiden wordt aangeboden en afgevoerd. Een optimaal afvalbeheer betekent ook het realiseren van een kosteneffectieve inzamelstructuur die goed aansluit op de wensen van de medewerkers en die voldoet aan alle wettelijke verplichtingen.
Het hier weergegeven stappenplan is een handig hulpmiddel bij het optimaliseren van het afvalbeheer in een bedrijf. Alleen de belangrijkste stappen worden weergegeven. Uiteraard zijn er nog veel meer facetten waarmee je tijdens de optimalisatie van het afvalbeheer rekening dient te houden (denk aan de koppeling aan zorgsystemen, de relatie met arbeidsomstandigheden, de gevaar- en hygiëneaspecten van de opslag van het afval, etc.). Deze aspecten komen op deze site echter niet aan de orde.

Stap 1 Stel iemand verantwoordelijk voor het afvalbeheer

Een goed afvalbeheer is feitelijk onmogelijk als niemand binnen het bedrijf hiervoor verantwoordelijk is gesteld. Wijs daarom binnen het bedrijf altijd medewerkers aan die tot taak hebben de afvalstromen in goede banen te leiden en zorg tegelijkertijd voor de voorwaarden (tijd, kennis, beslissingsbevoegdheid, etc.) die nodig zijn voor de uitoefening van deze taak. De afvalbeheerstaken kunnen als volgt worden samengevat:
Zorgdragen voor het zoveel mogelijk voorkomen van afvalstromen binnen het bedrijf. Hieronder vallen zowel het in beeld brengen als het (laten) uitvoeren van preventiemaatregelen
Zorgdragen voor het optimaal scheiden en gescheiden houden van afvalstromen binnen het bedrijf. Hieronder vallen zowel het in beeld brengen als het (laten) uitvoeren van scheidingsmaatregelen en bovendien het zorgen voor een optimale inzamelstructuur.
Zorgdragen voor het afsluiten van contracten met inzamelaars die voldoen aan de door het bedrijf gewenste kwaliteit/prijs verhouding.

Stap 2 : Breng de huidige afvalsituatie in kaart

Om te komen tot een goed afvalbeheer dien je eerst de afvalsituatie (soorten, hoeveelheden, kosten etc.) bij je bedrijf in beeld te brengen. Dit kun je zelf doen, maar je kunt ook gebruik maken van externe deskundigen (adviesbureaus, inzamelaars, etc.). Voor het in beeld brengen van de huidige afvalsituatie kun je gebruik maken van het werkblad. Voor afvalscheiding is met name de samenstelling van het restafval van groot belang. Op basis van hetgeen nog aan nuttig toe te passen afvalstoffen in het restafval aanwezig is, kan de noodzaak tot een verbetering van de afvalscheiding binnen het bedrijf worden vastgesteld (zie ook stap 4). De mogelijkheid bestaat dat het bevoegd gezag je bedrijf verplicht tot het laten uitvoeren van een onderzoek naar de huidige afvalsituatie en naar de bijbehorende verbeteropties op het gebied van afvalpreventie en afvalscheiding. Uitgangspunt daarbij is dat de kosten van een dergelijk onderzoek niet meer dan ongeveer 10% van de jaarlijkse afvalkosten bedragen.

Stap 3 : Bepaal de noodzaak tot verbetering d.m.v. afvalpreventie

Voordat je verder gaat met afvalscheiding, is het verstandig om aandacht te besteden aan afvalpreventie. De externe-, maar met name ook de interne-kosten, van de afvalstromen kunnen aanleiding geven tot een verbeterde aandacht voor de mogelijkheden om bepaalde afvalstromen terug te dringen (bijvoorbeeld door aanpassing van processen en werkwijzen, good housekeeping, etc.). Daarnaast kan je middels de milieuvergunning verplicht zijn/worden gesteld tot de invoering van preventieve maatregelen. Dit laatste zal in toenemende mate het geval zijn.
Meer informatie over afvalpreventie is te vinden op de site Milieu & Winst en de site van InfoMil.

Stap 4 : Bepaal de noodzaak tot verbetering d.m.v. afvalscheiding

Steeds vaker zal afvalscheiding door het bevoegd gezag worden opgelegd. Zoals gezegd is het uitgangspunt daarbij dat de scheiding van bepaalde afvalstromen alleen wordt verplicht, indien dit redelijkerwijs van het bedrijf verlangd kan worden. Voor veel afvalstromen zal dit al snel het geval zijn, gezien de huidige mogelijkheden voor gescheiden inzameling en de bijbehorende kostenvoordelen. Zo is de scheiding van gevaarlijk afval, papier/karton en wit- en bruingoed altijd verplicht, onafhankelijk van de specifieke bedrijfsomstandigheden. Voor de andere afvalstromen zijn richtlijnen opgesteld voor de omstandigheden waaronder scheiding normaalgesproken verlangd kan en zal worden (klik hier voor een overzicht van deze richtlijnen). Mogelijk zijn voor een aantal afvalstromen reeds scheidingsvoorschriften in de milieuvergunning van je bedrijf opgenomen; voor een ander deel zal dit hoogstwaarschijnlijk in de nabije toekomst gebeuren. Door zo snel mogelijk in te spelen op de (toekomstige) scheidingsverplichtingen kun je veel problemen (zoals bijvoorbeeld een lange vergunningprocedure) voorkomen, maar kun je ook direct profiteren van de kosten- en andere voordelen die afvalscheiding kan bieden (zie ook de afvalstoffenkaarten).
Benadrukt wordt dat het richtlijnen betreft. Zo kan het zijn dat ook bij kleinere hoeveelheden aan een bedrijf afvalscheiding wordt opgelegd, bijvoorbeeld omdat de afvalstroom geconcentreerd vrijkomt en eenvoudig te scheiden en gescheiden af te voeren is. Daarnaast kan het voorkomen dat het ook bij hogere hoeveelheden niet redelijk is om afvalscheiding te verlangen, gezien de onevenredige belasting die dit voor de bedrijfsspecifieke situatie betekent. Van een onevenredige belasting is sprake in het geval de kosten per ton voor de inzameling en verwerking van de betreffende gescheiden afvalstroom meer dan EUR 45,= hoger liggen dan de kosten per ton voor de inzameling en verwerking van het restafval. Let wel, je bent zelf verantwoordelijk voor het aantonen dat met de scheiding van bepaalde stromen de bedrijfsvoering onevenredig wordt belast! Het is vervolgens aan het bevoegd gezag om een beslissing te nemen over het al dan niet verplicht stellen van de scheiding van de betreffende afvalstro(o)m(en).

Stap 5 : Stel de gewenste afvalsituatie vast

Op basis van de voorgaande stappen stel je de gewenste afvalsituatie voor het bedrijf vast. Hierbij kun je denken aan het vaststellen van doelstellingen op het gebied van afvalpreventie, afvalscheiding of afvalkosten, maar ook aan het vastleggen van de meest ideale inzamelstructuur (waarin de scheidingsmogelijkheden van de diverse stromen uiteraard zijn meegenomen). Dit laatste kan bijvoorbeeld geschieden door het opstellen van een programma van eisen dat kan worden gebruikt bij de uitbesteding van de afvalinzameling aan diverse inzamelaars.

Stap 6 : Bepaal verbeteracties en stel een actieplan op

Op basis van de voorgaande stappen kunnen verbeteracties worden ondernomen
Verbeteracties kunnen bijvoorbeeld zijn het opvragen en beoordelen van offertes, de aanschaf van extra tussentijdse inzamelmiddelen, het plaatsen van instructieborden, het opnemen van instructies omtrent afvalscheiding in het milieuzorg- of kwaliteitszorgsysteem, de communicatie richting medewerkers over ingevoerde verbetermaatregelen, etc. Stel een actieplan danwel implementatieplan op dat als handvat en waarborging dient voor de daadwerkelijke uitvoering van maatregelen. In dit plan dienen naast de acties c.q. maatregelen ook de hiervoor verantwoordelijke personen en het tijdpad te worden aangegeven. Zorg ervoor dat over het actieplan gecommuniceerd wordt naar alle medewerkers.

Stap 7 : Evalueer en communiceer

De optimalisatie van het afvalbeheer is een continu proces. Evalueer daarom regelmatig de uitvoering van voorgenomen acties en breng de reeds bereikte resultaten helder in beeld. Zorg er ook voor dat de relevante afvalgegevens regelmatig gemonitord en geregistreerd worden. Dit laatste hoeft echt niet veel moeite te kosten (met een spreadsheetprogramma en/of een boekhoudprogramma kom je al een heel eind). Vergelijk de bereikte resultaten met de gestelde doelstellingen en de beoogde inzamelstructuur binnen het bedrijf. Bepaal eventuele vervolgacties. Een aan te bevelen vervolgactie kan zijn het driejaarlijks opvragen van offertes bij verschillende inzamelaars voor de meest actuele prijsvergelijking. Communiceer tenslotte ook regelmatig over de resultaten van de afvalscheiding richting de betrokken medewerkers en eventuele andere relevante partijen zoals de milieuambtenaar van de gemeente of provincie. Het opnemen van de afvalgegevens in een (milieu)jaarverslag kan hieraan bijdragen.